नदितिरीं उभी ती दाट तृणीं,
आर्द्र वस्त्र ठिबके चरणीं. ध्रु०
नयन नभीं, कर दोन्ही जुळले;
केशपाश उरिं पाठीं रुळले;
तुफान ह्रदयीं घोर उसळलें;
ही पसरे छाया मुखिं नयनीं. १
बघति तुंगगिरि घेरा घालुनि,
थिजले तरुवर तिला पाहुनी,
स्थिरावले ढग पळतां गगनीं,
डोकावि बालरवि ढगांतुनी. २
असह्य छळ ज्यांस्तव सोशियला,
तेच निघाले टाकुनि मजला,
नभ कोसळलें, हाय कपाळा,
परि दुभंगे न देवा, धरणी ! ३
कोण कुणाचें जगतीं देवा ?
कोण दीर रे ? कोण सासवा ?
कुठला मायेचा ओलावा ?
गांजिलें भाजिलें दिनरजनीं !
म्हणति मींच कीं त्यांना गिळिलें,
करंटीच अवदसा जन्मलें,
खरेंच का हें देवा, सगळें ?
मग नको दावणें मुख फिरुनी ! ५
डोईवर चिमण्यांची पाटी,
पैसा अडका एक न गांठीं,
कोण पृथ्विच्या अफाट पाठीं ?
मग काय करिन तरि मी जगुनी ? ६
पिलें अर्पितें तुझिया चरणां
दयाघना, तुज त्यांची करुणा,
फुटेल पान्हा तुजविण कवणा ?
त्यां तूच माय, तूं बाप जनीं. ७
मायपोट तूं गंगामाई;
अगाध माया तुझिया ठायीं;
आल्यें धावत तुझिया पायीं;
दे ठाव तुझ्या डोहीं गहनीं ! ८
तुझा डोह मज महाल आई,
मऊ बिछाना तव तळ बाई;
करिल तुझा ध्वनि मज अंगाई,
किति शांत झोप येइल मरणीं !
उडी घालण्या टाकी चरणा,
विदारुनी तों वातावरणा
हंबरडा तो आला श्रवणां-
'गे आइ आइ ! जाशी त्यजुनी ! !' १०
ऐकुनि ती व्याकुळ किंकाळी
मटकन माउलि बसली खालिं;
निश्चय ढळला तो तत्कालीं,
हो ह्रदयाचें पाणि पाणी ! ११
घे ओढुनि पोटीं वत्सांला,
मोलमजूरी करीन बाळा,
भिक्षा मागिन रे वेल्हाळा !
परि भरीन हीं तोडें चिमणीं ! १२